Diabet nədir?

Şəkərli diabet qanda qlükozanın davamlı yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. İnsulin qlükozanın hüceyrələrə daxil olmasına kömək edir. Orqanizm kifayət qədər insulin hazırlamadıqda və ya ondan səmərəli istifadə edə bilmədikdə qan şəkəri yüksəlir.

Tip 1 diabetdə insulin istehsalı ciddi azalır və insulin müalicəsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Daha çox rast gəlinən tip 2 diabetdə insulinə həssaslıq azalır, zamanla insulin istehsalı da yetərsiz qala bilər. Hamiləlik zamanı yaranan gestasion diabet isə ayrıca qiymətləndirmə və nəzarət tələb edir.

Hansı əlamətlərə diqqət etmək lazımdır?

  • Tez-tez sidiyə çıxma və artmış susuzluq;
  • Səbəbsiz yorğunluq və bulanıq görmə;
  • İzah olunmayan arıqlama;
  • Yaraların gec sağalması, əllərdə və ayaqlarda keyimə.

Bu əlamətlər başqa səbəblərlə də bağlı ola bilər. Tip 2 diabet heç bir şikayət olmadan da inkişaf edə bildiyindən yalnız özünü yaxşı hiss etməyə əsaslanmaq olmaz. Ailədə diabet, artıq çəki, azhərəkətlilik və əvvəlki hamiləlik diabeti müayinəyə ehtiyacın qiymətləndirilməsində nəzərə alınır.

Diaqnoz necə qoyulur?

Əsas müayinələrə acqarına venoz plazma qlükozası və HbA1c daxildir. HbA1c son təxminən 2–3 ayın orta qan şəkəri barədə məlumat verir. Bəzi hallarda qlükoza tolerantlıq testi tələb olunur.

Hamilə olmayan şəxslərdə acqarına plazma qlükozasının 126 mg/dL (7,0 mmol/L) və daha yüksək, yaxud HbA1c-nin 6,5% və daha yüksək olması diabet meyarlarından biridir. Aydın simptomlar və ağır hiperqlikemiya olmadıqda diaqnoz adətən ikinci laborator nəticə ilə təsdiqlənir. Ev qlükometri ilə ölçmə təkbaşına diaqnoz qoymaq üçün nəzərdə tutulmayıb.

Anemiya, bəzi hemoqlobin xüsusiyyətləri və hamiləlik HbA1c-nin etibarlılığına təsir edə bilər. Buna görə test seçimi və nəticənin şərhi fərdi aparılır.

Gündəlik həyatda nə kömək edir?

Qidalanma planı gündəlik rejimə, çəkiyə və müalicəyə uyğun qurulmalıdır. Porsiyalara diqqət etmək və davam etdirilə bilən dəyişikliklər seçmək faydalıdır. Diabet bütün sevimli qidalardan həmişəlik imtina etmək demək deyil.

Sağlamlıq vəziyyəti imkan verən böyüklər üçün həftə ərzində ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli hərəkət ümumi hədəfdir. Başlanğıc səviyyəsi və yük fərdi seçilir. Çəkinin idarə olunması və tütündən uzaq durmaq da müalicənin mühüm hissəsidir.

Müalicə yalnız şəkər rəqəmindən ibarət deyil

Dərman seçimi diabetin növünə, böyrək və ürək vəziyyətinə, yanaşı xəstəliklərə görə müəyyən edilir. Özünüzü yaxşı hiss etdikdə belə dərmanı və ya insulini özbaşına dayandırmayın. Evdə ölçmə tezliyi və hədəf göstəricilər həkimlə birlikdə planlaşdırılır.

Nəzarətə qan təzyiqi, lipidlər, böyrək funksiyası, gözlər və ayaqların qiymətləndirilməsi də daxildir. Məqsəd həm gündəlik vəziyyəti yaxşılaşdırmaq, həm də gələcək fəsadların riskini azaltmaqdır.

Nə zaman təcili yardım lazımdır?

Güclü susuzluqla yanaşı təkrarlayan qusma, qarın ağrısı, dərin və sürətli nəfəsalma, yuxululuq və ya şüur dəyişikliyi yaranarsa, təcili tibbi yardım alın. Bunlar diabetik ketoasidoz kimi ciddi vəziyyətin əlamətləri ola bilər.

Diabetin vaxtında aşkarlanması və davamlı izlənməsi sağlamlığınızı qorumaq üçün vacib addımdır. Müayinə planını endokrinoloqla birlikdə müəyyənləşdirin.

Endokrinoloq qəbulu barədə məlumat alın